Architect en voormalig Rijksbouwmeester Jo Coenen is de komende twee jaar stedenbouwkundig supervisor voor de Deventer binnenstad. Als extern adviseur bewaakt hij het ambitiedocument ‘Deventer: bericht aan de stad’ bij planontwikkelingen in de binnenstad.

Nieuwe ontwikkelingen

Jo Coenen heeft het ambitiedocument in 2010 samen met Fons Asselbergs opgesteld. Hierin adviseren zij over de samenhang van ontwikkelingen in de binnenstad, zoals de nieuwe bibliotheek aan de Stromarkt, het Stadhuiskwartier en het Sluiskwartier. Het advies werd unaniem door de raad aangenomen.

De architect draagt de ambities voor de binnenstad uit en bewaakt en stimuleert de kwaliteit van de ambities. Hij adviseert het college over de kwaliteit van de planontwikkeling in de binnenstad. Ook doet hij suggesties voor de gebouwen, de inrichting van de openbare ruimte en stedenbouw. Het aanstellen van een stadsbouwmeester is voor twee jaar maakt deel uit van het coalitieakkoord 2010-2014.

Het ingenieursbureau van de gemeente Amsterdam (IBA) onderzoekt de mogelijkheid om fietsen automatisch op daken van gebouwen te parkeren. Daarmee zou de huidige overlast door wildparkeren op straat teruggedrongen kunnen worden.

De studie past in de ontwikkeling van een fijnmazig netwerk van parkeervoorzieningen, zegt ing. Matthijs Griffioen, projectleider fietsparkeren bij IBA. “Het is belangrijk dat we alle mogelijke oplossingen verkennen – op straat, ondergronds, op het water, maar ook in de lucht.”

Het grote succes van Amsterdam als fietsstad heeft ook een keerzijde: overlast door geparkeerde fietsen. Volgens de dienst Onderzoek en Statistiek staan er 295.000 fietsen in de openbare ruimte. Op straat is vaak te weinig ruimte. Ondergronds parkeren is een goed alternatief, maar is relatief kostbaar. IBA onderzoekt daarom ook nieuwe, goedkopere alternatieven. Een daarvan is parkeren op daken.

Foto's worden geladen

Fietsenstalling op dak

Foto's

• 
• 
• 
• 

“In principe is er boven op gebouwen nog veel ruimte”, zegt Griffioen. “En er zijn al automatische fietsparkeersystemen voor ondergronds parkeren, zoals bij de pont in Amsterdam-Noord. Je plaatst je fiets in een sluisje, een lift brengt ’m naar beneden en hangt de fiets automatisch weg. Technisch maakt het niet uit of dat ondergronds gebeurt of juist op een dak. Voor de benodigde schone energie willen we zonnecellen op het dak plaatsen. Ons onderzoek spitst zich nu vooral toe op de optimalisering van dit Velominck-systeem, ook financieel, en de inpassing ervan op locatie.”

Onderdeel van de studie is ook hoe het gebruik van stallingen gestimuleerd kan worden. Plaatsen blijven soms leeg omdat mensen hun fiets tóch op straat zetten. Zichtbaarheid is een belangrijk aandachtspunt. IBA denkt die te kunnen vergroten met glazen liften langs de gevel waarin de fietsen op en neer gaan. “Dat versterkt het beeld van Amsterdam-fietsstad en is voor toeristen een extra attractie”, zegt Griffioen.

“De overlast door geparkeerde fietsen los je niet met één maatregel op. Het gaat er vooral om dat we per knelpunt de mogelijkheden van een locatie maximaal benutten en iedere euro zo effectief mogelijk inzetten.

Tina Saaby is sinds 2010 stadsbouwmeester van Kopenhagen en gaf vorige week, op 10 mei, in het Mosa Architectural Centre in Amsterdam een inspirerende lezing over wat ze met haar stad wil bereiken en hoe. In tien korte verhalen toonde Saaby inspirerende recente experimenten en projecten die de leefbaarheid in de nog steeds groeiende hoofdstad (een groei van 100.000 mensen tot 2025!) moeten bevorderen.

Het grondplan van Kopenhagen is een hand en de groei van de stad uit zich tot nu toe in de vorm van steeds langer wordende vingers. Om de steeds grotere afstanden binnen de stad in te perken wil Saaby in de palm van de hand nieuwe ontwikkelingen stimuleren op braakliggende en vrijkomende terreinen.

Fietsstad

Aan het begin van haar lezing laat ze op de kaart van Kopenhagen zien waar ze woont, waar ze haar eigen bureau had – waar ze nu niet meer werkt omdat stadsarchitect in Kopenhagen een fulltime job is voor onbepaalde tijd – en waar ze nu haar kantoor heeft. Ze laat zien welke routes ze fietst, een auto heeft ze niet. 55% van al het woon-werkverkeer in de stad gaat per fiets, en voor de leefbaarheid is stimulering van het fietsverkeer van groot belang. Twee van de korte verhalen gaan over een langzaamverkeersbrug die een enorm natuurgebied ontsluit en over een supersnelle sneeuwopruimingsdienst. Deze ingrepen moeten het fietsen extra aantrekkelijk maken. Overigens wijst onderzoek uit dat de zorg om het milieu maar een ondergeschikte rol speelt bij de keuze voor de fiets. Belangrijker zijn het gemak en de snelheid waarmee je je doel bereikt. Saaby zelf vindt de interactie met medeweggebruikers en de intensievere beleving van de omgeving van groot belang.

Foto's worden geladen

Nieuwe brug Kalvebod en Island brugge en gebouw MVRD

Foto's

• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 

Stedelijk leven uitgangspunt

Voor Saaby is het stedelijk leven is uitgangspunt voor de stedenbouw, en daarna komt pas de architectuur. In dit opzicht vindt ze de Gemini Residence, de door MVRDV tot appartementen verbouwde silo’s (2005), minder geslaagd. Vanaf de eerste verdieping is het project OK, maar op maaiveld is een ongure levenloze ruimte ontstaan. Dat moet nu anders: “It’s very important for the city that ground floors are alive” aldus Saaby.

Het hoofdkantoor van de Zweedse Bank in Kopenhagen (Lundgaard & Tranberg Architects) is een lichtend voorbeeld hiervan: de openbare en private ruimte lopen in elkaar over, routes voor langzaam verkeer doorkruisen het glooiende terrein, naar ontwerp van SLA. Zo wordt dit terrein deel van het stedelijk leven, een levendig gebied, vooral geliefd bij skateboarders.

Een ander voorbeeld, waarvan het succes zich nog moet bewijzen, is de invulling van een deel van een industrieel schiereiland tegenover het centrum van Kopenhagen. Dit wordt herontwikkeld als woon- en recreatiegebied. Op de grens met de oudere industrie komt een nieuwe vuilverwerkingsinstallatie naar ontwerp van BIG, met bovenop een skischans voor de bewoners van de stad, passend bij de nieuwe recreatieve functie van het gebied.

Dat stedelijke ingrepen niet altijd werken bewijst het project Dugnad in Kødbyen in Vesterbro, door Witraz, het bureau waar Tina Saaby werkte voor haar stadsbouwmeesterschap. Het project op een grote binnenplaats heet Plads til alle (plaats voor iedereen). Grote houten poorten die als zitmeubel fungeren moesten ervoor zorgen dat junkies, die gebruik maken van een deel van de gebouwen rond de binnenplaats, in vredige co-existentie met de “café latte people” van de belendende horeca het plein bevolkten. Diverse opstellingen hadden niet het gewenste resultaat en uiteindelijk is er een muur op de binnenplaats gemaakt om de twee groepen te scheiden. Saaby concludeert spijtig: “You can’t design an ideal city or space, it’s a process.”

Making the city happen / temporary city

Leefbaarheid kan ook vergroot worden in tijdelijke projecten en evenementen. Onder het motto “making the city happen” is er één aanspreekpunt bij de gemeente ingesteld om mensen met ideeën verder te helpen bij de realisatie ervan. In plaats van een afhoudende houding en de eindeloze verwijzing van de ene dienst naar de andere, moeten een positieve basishouding bij gemeenteambtenaren (never say no) en korte lijnen het proces van idee naar realisatie van evenementen en happenings vergemakkelijken.

Voor het enorme Carslbergterrein was voor de crisis een prachtig masterplan gemaakt door Entasis, waarvan de uitvoering nog op zich laat wachten. In de tussentijd worden in het gebied creatieve ingrepen gerealiseerd met een tijdelijk karakter. Een parkour tussen de oude Carlsberggebouwen en herinrichting van drie pleinen (Ny Tap Plads , Tap E plads en Boblepladsen brengen nieuw stedelijk leven in een anders verlaten gebied.

Ook door toevoeging van groen worden bestaande dichtbebouwde wijken nieuw leven ingeblazen: In de binnenstad gaat de gemeente binnenkort 100.000 bomen planten. In buurten met weinig groene ruimte op straat worden daktuinen en binnenhoven vergroend, een prachtig voorbeeld hiervan zijn de penthouses met daktuinen, ontworpen door Julien De Smedt.

Parallellen met Nederlandse steden zijn makkelijk te trekken, sommige ingrepen vinden hier ook in meer of mindere mate plaats. Maar de verhalen van Tina Saaby en de beelden uit Kopenhagen moeten gemeenten in Nederland inspireren om nieuwe wegen te vinden naar verbetering van de leefbaarheid.

Tekst Jacqueline Knudsen
Beelden Tina Saaby en genoemde architecten

De Nederlandse combinatie Dutch Health Architects en DHV hebben op 20 mei het contract getekend voor het ontwerp van een oncologisch centrum in Changyuan (China). Voor alle betrokken bureaus is het de eerste opdracht voor een Chinees ziekenhuis. Dutch Health Architects nam het initiatief en is verantwoordelijk voor de architectuur en de bouwtechniek; DHV neemt projectmanagement en de engineering voor haar rekening.

Expertise op gebied van architectuur vermarkten

Het ontwerp en de bouw van de kliniek is een mijlpaal voor beide bedrijven. Dutch Health Architects wil Nederlandse expertise op het gebied van architectuur en zorg internationaal vermarkten. DHV werkt 25 jaar in China, maar nog niet binnen de zorgsector.

In het nieuwe Honliv Hospital Cancer Center, met een oppervlakte van 60.000 vierkante meter, komen 500 bedden te staan. In het gebouw vinden onderzoek, behandeling en operaties plaats. De kliniek wordt onderdeel van een grootschalige projectontwikkeling in de provincie Henan.  Het Cancer Center zal jaarlijks ca 13.000 patiënten ontvangen. In totaal zal de campus plaats bieden aan 5000 bedden met gespecialiseerde klinieken waaronder het door Dutch Health Architects en DHV te bouwen oncologisch centrum.

Pantus belicht de stedenbouwkundige en architectonische ontwikkeling van de 15 voormalige groeikernen, ontstaan tussen 1960 en 1990 als uitbreiding van steden en dorpen of midden in de polder. De eerste herstructureringen van groeikernen zijn inmiddels in uitvoering, omdat woningen zijn verouderd en stedenbouwkundige opvattingen achterhaald. Dit boek wil de kennis vergroten over die opvattingen en bijdragen aan een goede afweging tussen behoud of sloop. Naast een analyse van de groeikernen, interviews met Brans Stassen, Barth. Van Gent en Henk Licher, stedenbouwers van respectievelijk Almere, Zoetermeer en Lelystad. Geïllustreerd met voornamelijk foto’s, meer kaartmateriaal was welkom geweest.

Groeikernen in Nederland. Een studie naar stedenbouw en architectuurWillem Jan Pantus
www.matrijs.com
ISBN 978 90 5345 409 1
€ 24,95

Op zaterdag 26 en zondag 27 mei opent het vernieuwde Middelheimmuseum in Antwerpen voor het eerst weer haar deuren voor het publiek. Robbrecht en Daem architecten zijn verantwoordelijk voor het halfopen paviljoen, ‘Het Huis’. In het paviljoen worden tijdelijke presentaties ondergebracht. Door het open karakter vormt het één geheel met de beeldentuin er omheen. Het paviljoen wordt ingehuldigd met een tentoonstelling van Thomas Schütte.

De lelijkste plek van Nederland bevindt zich in Enschede. Dat vinden althans de kijkers van het VPRO-programma De Slag om Nederland. Ruim 10.000 mensen kozen uit drie genomineerden winkelcentrum Stokhorst in Enschede als allerlelijkst. De andere titelkandidaten waren winkelcentrum De Brinkmanpassage in Haarlem en het stationsgebied in Zoetermeer.

Afgelopen maandag ontvingen de ontwerpers en de opdrachtgever van het Scheepvaartmuseum de Amsterdamse Architectuur Prijs, de Gouden A.A.P. 2012. Volgens de jury toont het project “moed bij de restauratie, de ruimtelijke vernieuwing en reorganisatie.” De jury roemt verder de overkapping: “Die heeft ertoe geleid dat een zwaar historisch gebouw kon worden bekroond met een extreem licht zeil van glas en baleinen, dat tot de verbeelding spreekt door zijn verfijning en door het vanzelfsprekende vakmanschap dat eruit spreekt.”

De jury, bestaande uit architectuurhistorica Fredie Floré, architectuurcritica Indira van ‘t Klooster en architect Peter Defesche was unaniem in hun oordeel om de Amsterdamse Architectuur Prijs 2012 toe te kennen aan Het Scheepvaartmuseum. Het project werd uitgevoerd in opdracht van de Rijksgebouwendienst en ontworpen door een team bestaande uit Dok architecten, Ney & Partners en Rappange & Partners.

In dit kloeke boek geeft Junte een kijkje in de ateliers van acht ontwerpers, in de vorm van interviews gegroepeerd rond vier trends in hedendaags Dutch design: Ambacht met Aldo Bakker, Joost van Bleiswijk & Kiki van Eijk; Design als kunst met Maarten Baas en Joep van Lieshout; Concept en engagement met Christien Meindertsma en Studio Makkink & Bey; Innovatie in productietechniek met Joris Laarman en Daan Roosegaarde. Met mooie actiefoto’s van de ontwerpers in hun ateliers van fotograaf Maarten Schets, en veel productfoto’s van een bredere groep ontwerpers. Ook een interview met Renny Ramakers van Droog Design en een artikel over bedrijven en instellingen die jonge ontwerpers opdrachten geven, met name het Zuiderzeemuseum en het Textiellab.

Dutch design in de 21ste eeuw: Hands on!
Jeroen Junte
www.wbooks.com
Nederlands en Engels
ISBN 978 90 891 0297 3
€ 49,50

Het gerestaureerde Justus van Effencomplex in de Rotterdamse wijk Spangen wordt officieel geopend op 6 september 2012. Dit monument van volkshuisvesting uit 1922 verwierf internationale faam door zijn hovenstructuur en opgetilde woonstraat. Molenaar & Co architecten en Hebly Theunissen architecten zijn verantwoordelijk voor de restauratie.

Het complex dat in 1985 de status van Rijksmonument kreeg, bestaat dit jaar precies negentig jaar. Na eerdere renovaties besloot Woonstad Rotterdam tot een grootscheepse restauratie. Aan de restauratie ging een visieprijsvraag vooraf die onder het motto ‘Monument Justus’ werd gewonnen door Molenaar & Co architecten en Hebly Theunissen architecten. Voor de ruimtelijke herinrichting van de binnenterreinen tekende Michael van Gessel landschapsarchitect; het uitgekiende energieconcept is van W/E adviseurs. De werkzaamheden van aannemer Jurriëns Bouw startten in september 2010. Restauratie en vernieuwing werden begeleid door het bureau monumenten Rotterdam en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Architectonisch en stedenbouwkundig experiment

Architect Michiel Brinkman, die in 1918 van de Gemeentelijke Woningdienst de opdracht kreeg om 264 gestapelde arbeiderswoningen te ontwerpen op een terrein van nauwelijks één hectare, voorzag zijn ontwerp van een aantal destijds revolutionaire gemeenschappelijke voorzieningen. Zo stond in het midden van het woonblok een bad- en washuis, waren er twee goederenliften en had elke woning één radiator van de centrale verwarming en een stortkoker voor keukenafval. Het meest in het oog sprong de opgetilde woonstraat, waardoor iedere bewoner een voordeur aan de openbare weg had. Brinkman zag zijn ontwerp zelf als een architectonisch- en stedenbouwkundig experiment. In september 1922 werd het complex voor de eerste keer opgeleverd, toen fonkelnieuw en hypermodern. Het wooncomplex werd een voorbeeld voor sociale woningbouw in heel Europa.

Restauratie

Uitgangspunt van de restauratie was het herstellen en terugbrengen van het gebouw in zijn oorspronkelijke waarde, gecombineerd met optimaal wooncomfort en energieprestatie. Dit uitgangspunt houdt ondermeer in dat de gevels na zorgvuldig gevel- en kleuronderzoek en reiniging in de originele staat zijn teruggebracht. De aluminium kozijnen zijn vervangen door ingenieuze houten reconstructies van de oorspronkelijke kozijnen, inclusief roedeverdeling, moderne schuiframen en verdekte CO2 gestuurde ventilatieroosters. Een aantal trappenhuizen zijn in oude luister hersteld. Het interieur van deze trappenhuizen met hun wanden van schoonmetselwerk plaatst de bezoeker terug in de tijd. Het Justus van Effencomplex bestaat na deze restauratie uit een rijke variatie van 154 woningen.